Specialisatie gedrag 2017-2018

Blended learning door Seminarium voor Orthopedagogiek (HU)

Specialist Gedrag  

Algemeen

Leraren staan voor de taak om passend onderwijs te bieden aan alle leerlingen. In veel gevallen levert dit geen problemen op. Als leerlingen, leraren en ouders opvallend gedrag ervaren vraagt dit om preventief of curatief handelen. Bij het zoeken naar een juiste reactie op lastig gedrag heeft de leraar speciale kennis en vaardigheden, flexibiliteit en reflectie nodig. De opleiding tot Specialist Gedrag biedt nieuwe perspectieven om met de uitdagingen van morgen om te gaan. Binnen deze opleiding is ruimschoots aandacht voor onderwerpen die de soms moeizame interactie tussen leraar en leerling of leerling en klas verduidelijken. De optimalisatie van de normale ontwikkeling is het vertrekpunt. De nadruk ligt in eerste instantie op de preventie van probleemgedrag (DeKlerck, 2011), de positieve psychologie (Bannink, 2013) en het handelingsgericht onderwijs (Pameijer, De Lange & Van Beukering, 2009). Aan de orde komen: de rol van de leraar (Biesta, 2013), klassenmanagement (Teitler, 2013) en groepsgedrag (Van Overveld, 2016). Later verleggen we de aandacht naar moeilijk verstaanbare gedragingen (Matthijs,2011) en de rol van de gedragsspecialist in relatie tot ouders, collega’s en de samenleving. Want wat wordt die specialist eigenlijk: de kanjer in de eigen klas, de begeleider van collega’s, de kenniswerker in het team of de specialist in het samenwerkingsverband? Gedurende de opleiding zoeken we daar een antwoord op.

Gedragsspecialisten houden zich bezig met leerlingen met gedragsproblemen en gaan op zoek naar creatieve oplossingen met hulp van de leerling; zij coachen leraren door middel van hun specifieke kennis (http://www.lbgs.nl/). In de verschillende modules wordt de student hierop voorbereid. De student maakt een keuze uit tenminste vier van de volgende modules: Gedragsontwikkeling: mogelijkheden en belemmeringen, Probleemgedrag: preventie en interventie, School en sociaal emotioneel leren, Passend handelen bij complex gedrag, Sociale veiligheid en Gedrag in VO, MBO en HBO.

Naast deze modules is er ook een generiek aanbod: Educational Needs, Communicatie en het Praktijkgericht onderzoek (PGO) en de kritische reflectie. In overleg met de studieloopbaanbegeleider bepaalt de student welke modules er gevolgd worden. Binnen iedere module is er gelegenheid om de eigen praktijksituatie in te brengen en nader te onderzoeken. Ieder module wordt afgesloten met een prestatie. Binnen een prestatie toont de student aan in staat te zijn de theorie en praktijk met elkaar te verbinden en daarop te reflecteren.

Voor wie

Deze masteropleiding Specialist Gedrag is geschikt voor leraren met diverse taken of functies binnen het primair onderwijs, speciaal onderwijs, voortgezet onderwijs, mbo of hbo, die zich willen verdiepen in het gedrag van leerlingen. Gedragsspecialisten kunnen daarbij diverse ambities hebben: excelleren binnen de eigen klas in de omgang met leerlingen, adviseren en begeleiden van collega’s bij lastige opvoedsituaties, het organiseren van gedragstrainingen voor leerlingen binnen de eigen school en/of het deelnemen aan expertisegroepen binnen het scholennetwerk

De elektronische leeromgeving van deze opleiding biedt ruimte aan studenten die werkzaam zijn binnen de verschillende werkvelden. Er is een specifiek aanbod/ bronmateriaal voor professionals uit het (speciaal) basisonderwijs, leerlingen in de vroeg – en voorschoolse situatie, speciaal onderwijs en het VO/MBO/HBO.

De opbouw*

  • Onderwijseenheden
  • Praktijkgericht Onderzoek
  • Educational Needs
  • Communicatie
  • Gedragsontwikkeling: mogelijkheden en belemmeringen
  • Probleemgedrag: preventie en interventie
  • School en sociaal emotioneel leren
  • Passend handelen bij complex gedrag
  • Sociale veiligheid
  • Gedrag in VO, MBO en HBO
  • Kritische reflectie

*De volgorde van deze modules kan binnen het rooster gewijzigd worden (totaal 60 credtis).

Een beschrijving van de opleiding en de onderwijseenheden

Praktijkgericht Onderzoek

U verricht een praktijkgericht onderzoek naar een onderwijskundig of pedagogisch aspect van de wijze waarop in uw eigen praktijk wordt omgegaan met verschillen in gedrag. Uw onderzoek levert zo een wezenlijke bijdrage aan de kwaliteit van opvoeding en onderwijs binnen uw eigen school.

Educational Needs

In deze module analyseert u vanuit een historisch perspectief actuele opvattingen, leer- en (orthopedagogische) onderwijsconcepten, theoretische benaderingen (bijvoorbeeld vanuit de ecologische pedagogiek, handelingsgericht werken, oplossingsgerichte benadering en opbrengstgericht werken). U verwerft inzicht in de ontwikkeling van de Orthopedagogiek, de wetenschap die zich richt op leerlingen in problematische onderwijs-, leer- en opvoedingssituaties. Deze inzichten vergelijkt u kritisch met de eigen opvattingen over pedagogisch denken en handelen en met de actuele discussies en ontwikkelingen met betrekking tot Passend Onderwijs. U werkt dit schriftelijk uit in een onderbouwde visie op onderwijs, pedagogiek, didactiek, diversiteit, inclusie en burgerschap.

Communicatie

In deze module brengt u uw competenties op het gebied van gespreksvoering in kaart en gaat u in gesprek met leerlingen, ouders, collega's en anderen om feedback te ontvangen op uw wijze van communiceren.

U demonstreert dat u beschikt over een passende mix van communicatieve vaardigheden, waarbij u gericht bent op de ontwikkelingsmogelijkheden en de krachtbronnen van de betrokken personen en organisaties.

U oefent met het voeren van begeleidingsgesprekken en zet hierbij gespreks- en begeleidingsvaardigheden in vanuit de handelingsgerichte en de oplossingsgerichte benadering. Met behulp van filmopnamen analyseert en waardeert u de wijze waarop u communiceert en formuleert u actiepunten om uw communicatie te versterken.

In het ontwerp van een persoonlijk communicatieprofiel toont u uw competenties met betrekking tot uw professionele communicatie.

Gedragsontwikkeling: mogelijkheden en belemmeringen

In deze module is optimalisatie van de normale gedragsontwikkeling het uitgangspunt. De ontwikkeling van gedrag wordt gestimuleerd of belemmerd in interactie met de omgeving. Ontwikkelingsbelemmeringen kunnen benaderd worden vanuit de opvatting dat deze de dialoog en interactie tussen opvoeder, kind/jongere en omgeving zodanig verstoren dat de ontwikkeling van het kind /de jongere met zijn specifieke mogelijkheden (en onmogelijkheden) belemmerd of vertraagd wordt. Wat kan de leraar doen? We staan uitgebreid stil bij protectieve factoren. De leraar ontwikkelt een visie op het preventiedenken, verdiept zich in ontwikkelingsgerichte interactie (Van Loo & Van Doorn, 2014), kent de mogelijkheden en belemmeringen van zijn/haar leerling(en) en de groep en onderzoekt zijn/haar interpersoonlijk leraarsgedrag in de praktijk (Brekelmans, Mainhard, Den Brok & Wubbels, 2011). Vervolgens stemt de leraar zijn onderwijs af op de onderwijsbehoeften van de leerling en de groep.

We besteden in deze module specifiek aandacht aan de onderwerpen (digitaal) pesten en kindermishandeling.

Probleemgedrag: preventie en interventie

Binnen deze module worden handvatten aangereikt waarmee leraren door een preventieve aanpak probleemgedrag leren voorkomen en op een adequate wijze met probleemgedrag om leren gaan. De modellen van handelingsgericht werken en de oplossingsgerichte benadering vormen de basis van het theoretisch kader voor de omgang met gedragsproblemen. De leraar werkt doelgericht, planmatig en transparant aan gedragsverandering, communiceert oplossingsgericht en brengt de hulpbronnen en de stappen op weg naar de gewenste situatie in kaart (Bannink, 2007; Caufmann, 2015). Zowel het handelingsgericht werken als de oplossingsgerichte benadering vragen om een positieve mindset van de leraar. Tevens wordt in beide benaderingen de leraar als katalysator beschouwd die de verandering in gang kan zetten. Het hanteren van interventies bij probleemgedrag wordt vanuit een viertal theoretische benaderingen uitgewerkt: de gedragstheoretische benadering, de interactionele benadering, de systeemtheorie en het ecologisch model. Daarnaast is er ook aandacht voor een integrale gedragsaanpak zoals school wide Positive Behavior Support (Golly,& Sprague, 2013).

School en sociaal emotioneel leren  

In deze module staat vooral de kwaliteitszorg op schoolniveau centraal. Deze kwaliteitszorg is te plaatsen in een model voor integrale preventie: de preventiepiramide. Dit model geeft zicht op de visie en het dagelijks handelen van de school: wordt er vooral gewerkt vanuit een positief gerichte oriëntatie op fundamentele preventie waarbij het welzijn van leerling en leraar voorop staat? Of is er meer sprake van een negatieve oriëntatie met een toenemende probleemgerichtheid? Vanuit bovenstaande vragen komen we op nieuwe vragen: Welke plaats neemt het sociaal emotioneel leren op school in? Hebben we een veiligheidsbeleid? Hoe gaat de school om met het voorkomen van gedragsproblemen? Hoe ziet onze zorgroute eruit? Welk zorgprofiel heeft de school?

De student analyseert de uitkomsten van de kwaliteitsmetingen en doet aanbevelingen. Vanuit het perspectief van veranderingsmanagement worden hierbij een tweetal werkmodellen gehanteerd: de PDCA-cirkel (Kwaliteitscirkel van Deming, z.j.) en “Hoe krijg je ze mee” (Mars, 2006). We gaan ook in op de rol van de Specialist Gedrag: wie wil je straks zijn in je klas of school? We zien dat een deel van de studenten ervoor kiest om uit te groeien tot een heel goede leraar in de klas. Anderen hebben ambities om meer te betekenen voor collega’s in school of het samenwerkingsverband. Er zijn zelfs studenten die plannen maken voor het uitoefenen van een zelfstandige praktijk.

Passend handelen bij complex gedrag 

In deze module draait het om gedrag van leerlingen dat vraagt om toegesneden competenties van de leraar: passend handelen. Het gaat om situaties waar de basiskennis en de vaardigheden van alledag tekort schieten. Het gaat hier niet alleen om het goed kunnen beschrijven van gedrag, maar ook om het verklaren van gedrag (Orbio de Castro, 2007). Er wordt ingegaan op diverse verschijningsvormen van gedrag en de wijze waarop zij ingedeeld worden (Van der Ploeg, 2007; Delfos, 2009; Van Doorn & Verheij, 2010; Rigter, 2013). We staan op kritische wijze stil bij de voor-en nadelen van categoriseren en wat dit betekent voor de manier waarop je naar complex gedrag kijkt. Een aantal gedragsstoornissen passeert de revue waarbij we steeds vanuit een handelingsgericht kader kijken naar de onderwijs- en ondersteuningsbehoeften van alle betrokken partijen: de leerling, de groep, de leraar, de school en de ouders. Vanuit deze verschijningsvormen van gedrag komen we bij de wijze waarop scholen gericht interventies kunnen inzetten. Het passend handelen rond gedrag kan ook tot uiting komen in onderwerpen als de mogelijkheden en persoonlijke grenzen van de leraar en de school, ontwikkelingsperspectieven, de zin van time-out en switch, huiselijk geweld, rouwverwerking of het begeleiden van leerlingen met een vluchtelingachtergrond.

Sociale veiligheid   

In deze mastermodule staan verschillende perspectieven op sociale veiligheid (in het bijzonder agressie/pesten in het onderwijs/ radicalisering) centraal, zodat u een onderbouwde visie kunt formuleren die uw handelen in de beroepspraktijk richting kan geven. We kijken naar de definities van agressie, pesten en radicalisering en bespreken hoe een definitie nuttig is in onderzoek en bepalend voor het denken en handelen in de praktijk (Broersen, Ossenblok & Montesano Montessori, 2015). We gaan in op verschillende perspectieven zoals het ecologisch kader, sociale informatieverwerkingsprocessen, oplossingsgerichte benadering en een probleemgerichte blik (Goossens, Vermande & Van der Meule, 2015). Verschillende processen rond sociale veiligheid komen aan bod. Veelal gaat het om groepsprocessen, de wijze waarop macht en machteloosheid worden vastgezet in rollen en normen. Er zijn echter ook op individueel niveau bepalende factoren zoals zelfeffectiviteit en kwetsbaarheid.

Daarnaast komt de persoonlijke beleving van de leraar aan bod: wat doet het met je als je slachtoffer of getuige bent van agressieve gedragingen en denkbeelden door leerlingen?

Ten slotte staan interventies op school centraal. Wat is het wettelijk kader waarbinnen Nederlandse scholen moeten opereren en welke keuzes zijn daarbinnen mogelijk?

Gedrag in het VO, MBO en HBO 

Binnen deze module is de continu ontwikkelende context het uitgangspunt. Het is niet alleen de organisatie van het onderwijs die in beweging is maar ook een periode in het leven van de jongeren die hen sterk vormt in hun identiteit. Dit betekent voor de docenten en andere betrokkenen dat zij zich continu geconfronteerd zien met pedagogische vraagstukken. In de interactie is er niet altijd tijd om lang na te denken over hoe te handelen maar moet er gehandeld worden in ‘het moment’. Dit kan te maken hebben met reacties op gedrag tussen leerlingen, met vragen van leerlingen die keuzes moeten maken of maatschappelijke gebeurtenissen. Van Kan, Zitter, Bouwer en Van Wijk(2014) geven dit aan als het centrale thema van de pedagogiek: de waarom-vraag van het handelen van docenten.

Deze module is bedoeld om als docent een goed onderbouwde visie en handelingsrepertoire te ontwikkelen vanuit eigen normen en waarden, theorie over de fase waarin de groep leerlingen zich bevindt en de visie van de opleiding. De module kenmerkt zich door een hoog intervisie gehalte. In interactie met elkaar zoekt u naar antwoorden op voor u belangrijke vragen binnen het pedagogisch domein. Dit kan bijvoorbeeld gaan over motivatieproblemen, faalangst, regelovertredend gedrag en digitaal pesten. We bespreken de problematieken vanuit twee verschillende invalshoeken, die van de ecologie en de psychopathologie.

Kritische reflectie 

De kritische reflectie levert een overall beeld op van hetgeen tijdens de opleiding voor uw competentieontwikkeling van belang is geweest. De belangrijkste toetsstenen zijn de eindkwalificaties. U reflecteert kritisch op het 'waarom' van de keuzes die u maakte en het effect van die keuzes op uw onderwijspraktijk en op uw persoonlijke groei als professional.

Eindkwalificaties

Alle specialisaties die leiden tot het diploma 'Master Educational Needs', richten zich op drie domeinen van eindkwalificaties:

A. Eindkwalificaties die betrekking hebben op het werken met en voor leerlingen, met aandacht voor:

• Leer- en leefomgeving, begeleiding van leerlingen, de leraar als persoon.

B. Eindkwalificaties die betrekking hebben op het werken in en voor de organisatie, met aandacht voor:

• Schoolontwikkeling, begeleiding van collega’s, kenniscirculatie, de leraar als participant in de verandering.

C. Eindkwalificaties die betrekking hebben op het professioneel handelen en beroepsontwikkeling, met aandacht voor:

• Onderzoekende houding, maatschappelijk besef, reflectie en ontwikkeling.

Beoordeling van uw prestatie

Van toekomstige HBO masters verwachten we enerzijds een hoog niveau in de omgang met probleemgerichte theorieën, en anderzijds diepgaande reflectie op eigen vaardigheden, overtuigingen, waarden en kernkwaliteiten. Het leerteam is hierbij een belangrijke sparringpartner. Bij elke module laat u aan de hand van producten zien op welke wijze de inhouden verwerkt zijn. We beoordelen uw prestaties aan de hand van criteria die bij elk module vermeld staan. De inhouden van de beoordeling staan in directe relatie tot de hierboven beschreven eindkwalificaties. Medestudenten en personen uit het werkveld kunnen betrokken worden bij de beoordeling. Vooraf zijn hierover afspraken gemaakt met u.

Digitaal portfolio

U werkt vanaf het begin van de opleiding met een digitaal, ontwikkelingsgericht portfolio. Dit is een digitale map waarin u gedurende uw opleiding uw studiemateriaal verzamelt en zo uw ontwikkeling tot Master Educational Needs beschrijft en verantwoordt.

Teacherschannel

De kennisbank van deze opleiding bevat een veelheid aan actuele bronnen: de literatuurlijst die gekoppeld is aan de verschillende onderwerpen met daarnaast veel digitale data en verwijzingen. Per onderwerp wordt aangegeven welke eindkwalificaties en welke onderliggende competenties van belang zijn. U laat zien dat u kennis gebruikt als gereedschap bij het oplossen van praktijkproblemen.

Kernbegrippen

Gedragsontwikkeling: belemmeringen en mogelijkheden:

Gedragsontwikkeling, visie op preventie, gedragsproblemen, interpersoonlijk leraarsgedrag, beschermende –en risicofactoren, onderwijs –en ondersteuningsbehoeften, cognitieve-en executieve functies, klassenmanagement, groepsvorming, pesten, kindermishandeling

Probleemgedrag, preventie en interventie:

probleemgedrag, gedragsfunctieanalyse (GFA), handelingsgericht werken, oplossingsgerichte benadering, gedragstheoretische benadering, de interactionele benadering, systeemtheorie, ecologisch model, interventies, attitude, sociale invloed, gedragsveranderingsplan, groepsplan gedrag en effectiviteit.

School en sociaal emotioneel leren:

Kwaliteit sociaal emotioneel leren, veiligheid, cyclische verbetering eigen onderwijspraktijk, preventie, kwaliteitszorg, zorgstructuur, handelingsgericht werken, passend onderwijs en de rol van de ouders, oriëntatie beroepsontwikkeling rol van de gedragsspecialist.

Passend handelen bij complex gedrag:

Prevalentie van gedragsstoornissen, verschijningsvormen van gedrag, begrijpen en verklaren van gedrag, ondersteuningsbehoeften van alle betrokkenen; kennisdeling; interventies, (persoonlijke)grenzen en mogelijkheden, ontwikkelingsperspectieven, time-out, huiselijke geweld, rouwverwerking, leerlingen met een vluchtelingachtergrond.

Sociale veiligheid:

Sociale veiligheid, agressie, pesten, sociale informatieverwerking, preventie, interventie, conflictsituaties, escalatie, ecologische visie, oplossingsgerichte benadering, probleemgerichte benadering, groepsprocessen, zelfeffectiviteit en kwetsbaarheid, radicalisering, sociale veiligheid. Gedrag in het VO, MBO en HBO: Ecologische visie, gedragsproblemen, agressie, pesten, geweld, motivatieproblemen, faalangst, gedragsstoornissen, onderwijsbehoeften.


Meer informatie 

Bezoek onze informatiebijeenkomsten of neem contact op met de regiokantoren. Kijk voor meer informatie op www.seminarium.hu.nl

0,00

Euro
Meld aan